Trước khi thay đổi: đo gì, xét nghiệm gì?

Nội dung bài
Hiền không khuyến khích ai bắt đầu khi chưa biết mình đang ở đâu. Năm 2020, nhìn bên ngoài Hiền chỉ là một người mẹ mới sinh hơi tròn. Nhưng phiếu xét nghiệm ngày 24/8/2020 ghi triglyceride (một loại mỡ trong máu) 5,07 mmol/L, cao gần gấp ba ngưỡng 1,7 thường dùng. Không đo, Hiền đã không biết.
Tự kiểm tra trong 5 phút
Đánh dấu những điều đúng với mình:
- ☐ Vòng eo nữ từ 80 cm, nam từ 90 cm trở lên
- ☐ Ăn xong hay buồn ngủ, chiều nào cũng thèm ngọt
- ☐ Hay ăn vặt, uống nước ngọt giữa các bữa
- ☐ Ngủ sau 23 giờ nhiều hơn 3 tối mỗi tuần
- ☐ Vận động dưới 15 phút mỗi ngày
- ☐ Táo bón hoặc đi ngoài thất thường
- ☐ Phiếu xét nghiệm gần nhất có mỡ máu, đường huyết hoặc men gan "tăng"
- ☐ Bố mẹ, anh chị em ruột có tiểu đường, tim mạch, đột quỵ
- ☐ Hơn một năm chưa xét nghiệm máu
- ☐ Đã thử giảm cân nhiều lần nhưng lại tăng
Từ 3 dấu trở lên: đây là lúc nên đi đo và bắt đầu thay đổi. Bảng này không phải chẩn đoán, nó chỉ giúp mình biết cần để ý điều gì.
Xét nghiệm máu cơ bản
Đi xét nghiệm ở một cơ sở y tế uy tín, nhịn ăn sáng trước khi lấy máu. Các chỉ số nên có:
- Đường huyết lúc đói, HbA1c.
- Mỡ máu: cholesterol toàn phần, triglyceride, HDL, LDL.
- Men gan: ALT, AST (có thể thêm GGT).
- Chức năng thận: ure, creatinin.
- Axit uric.
- Công thức máu.
Nếu có vấn đề tuyến giáp hoặc bác sĩ chỉ định, có thể thêm TSH, FT4. Các xét nghiệm tầm soát khác chỉ nên làm theo tư vấn của bác sĩ.
Đọc các con số thế nào?
Luôn so với khoảng tham chiếu in trên phiếu của mình và nhờ bác sĩ đọc giúp. Bảng dưới là các mức phổ biến để tham khảo:
| Chỉ số | Nói đơn giản | Mức thường dùng để tham khảo |
|---|---|---|
| Glucose lúc đói | Đường huyết sau khi nhịn ăn qua đêm | Khoảng 3,9–5,6 mmol/L |
| HbA1c | Đường huyết trung bình khoảng 2–3 tháng | Dưới 5,7% bình thường; 5,7–6,4% tiền tiểu đường; từ 6,5% trở lên cần bác sĩ đánh giá |
| Triglyceride | Mỡ trung tính trong máu | Dưới 1,7 mmol/L |
| HDL | "Mỡ tốt" | Thường mong muốn từ khoảng 1,0 (nam) và 1,3 (nữ) mmol/L trở lên |
| LDL | "Mỡ xấu" | Thường mong muốn dưới khoảng 3,4 mmol/L; người có bệnh tim mạch, tiểu đường thì bác sĩ đặt mục tiêu thấp hơn |
| ALT, AST | Men gan | Theo khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm |
Một cách nhìn thô mà các chuyên gia hay nhắc là tỷ lệ triglyceride/HDL (cùng đơn vị mmol/L): tỷ lệ càng cao càng gợi ý nguy cơ kháng insulin. Đây chỉ là gợi ý để hỏi thêm bác sĩ, không phải chẩn đoán. Với Hiền năm 2020, tỷ lệ ấy là 5,07 : 0,64, gần 8. Ba tháng sau là 0,46 : 0,97, chưa đến 0,5. HDL của Hiền lúc ấy vẫn còn thấp hơn mức tham chiếu; Hiền ghi rõ để mình thấy con số thật, không tô vẽ.
Đo cơ thể và chụp ảnh trước
- Cân nặng, chiều cao; vòng cổ, vòng eo (ngang rốn), vòng hông.
- Nếu có điều kiện: đo InBody (máy phân tích thành phần cơ thể, cho biết lượng mỡ, lượng cơ, mức mỡ nội tạng). Cân không cho biết mình mất mỡ hay mất cơ.
- Chụp ảnh chính diện, nghiêng, sau lưng: mặc đồ bó vừa người, dựng máy thẳng, đứng trước tường một màu. Mỗi tuần chụp lại một lần, cùng bộ đồ, cùng chỗ đứng. Ảnh này là của riêng mình.
Năm điều tự theo dõi tại nhà
Chăm sức khỏe giống đánh răng mỗi ngày, chứ không phải làm vài tháng rồi thôi. Muốn vậy thì phải biết tự nhìn vào cơ thể mình mỗi ngày, không cần đợi đến lần xét nghiệm sau.

Ai cần hỏi bác sĩ trước
Nếu mình đang dùng thuốc tiểu đường (nhất là tiêm insulin), thuốc huyết áp, thuốc chống đông; đang mang thai, cho con bú, vừa sinh; đang điều trị ung thư, bệnh thận, bệnh gan, bệnh tuyến giáp; hoặc dưới 18 tuổi, hãy hỏi bác sĩ điều trị trước khi thay đổi cách ăn. Thay đổi cách ăn, nhất là giảm bữa, có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm với người đang dùng thuốc hạ đường huyết. Không tự ý giảm hay bỏ thuốc.
💡 Việc nhỏ cho tuần này
Đặt lịch xét nghiệm máu. Đo vòng eo, chụp ảnh trước. Hai việc thôi, trong 7 ngày tới.
Nhận miễn phí sách “Đánh thức người bác sĩ bên trong”, hoặc nhắn Zalo hỏi Hiền.