Nhận sách miễn phí

Đĩa ăn cân bằng: tỷ lệ, quy tắc bàn tay và thứ tự ăn

Trần Hiền
Trần Hiền3 phút đọc · cập nhật 29/10/2026
Nội dung bài
  1. Tỷ lệ một đĩa ăn
  2. Quy tắc bàn tay
  3. Tinh bột nhanh và tinh bột chậm
  4. Thứ tự ăn: rau trước, đạm giữa, cơm sau
  5. Cách nấu

Hiền không phải người giỏi nấu nướng. Thời gian đầu, Hiền chỉ làm ba việc: bỏ nước ngọt, đổi cơm trắng sang gạo lứt hoặc khoai, và gắp rau trước. Mẹ chồng Hiền, người sống cùng nhà, cũng đổi dần theo. Không ai trong nhà phải ăn "đồ ăn kiêng" riêng. Cả nhà ăn chung một mâm, chỉ khác là mâm ấy nhiều rau hơn, ít dầu mỡ hơn.

Tỷ lệ một đĩa ăn

Bữa ăn thật nên ăn ra đĩa, để nhìn được tỷ lệ:

Phần đĩa Nhóm Ví dụ
Khoảng 40% Rau xanh, rau củ Rau luộc, rau hấp, salad, súp rau
Khoảng 30% Đạm Cá, trứng, thịt nạc, tôm, đậu phụ, các loại đậu
Khoảng 20% Tinh bột tốt Gạo lứt, khoai lang, ngô, yến mạch
Khoảng 10% Chất béo tốt Dầu ô liu, quả bơ, các loại hạt, cá béo

Đĩa ăn cân bằng

Quy tắc bàn tay

Không có cân ở nhà thì dùng bàn tay của chính mình:

  • Đạm: một lòng bàn tay (độ dày và kích thước lòng bàn tay, không tính ngón).
  • Tinh bột: một nắm tay.
  • Rau: hai bàn tay khum lại, ít nhất hai nắm, càng nhiều màu càng tốt.
  • Chất béo: khoảng một đốt ngón cái.

Quy tắc bàn tay

Bàn tay to thì người thường to, nên quy tắc này tự điều chỉnh theo từng người.

Tinh bột nhanh và tinh bột chậm

Không phải tinh bột nào cũng như nhau. Chỉ số GI (chỉ số đường huyết, cho biết một thực phẩm làm đường huyết tăng nhanh hay chậm) giúp mình phân biệt:

  • Tinh bột nhanh (GI cao): cơm trắng, bánh mì trắng, bún, phở, bánh ngọt, nước ngọt. Đường huyết tăng vọt, insulin tăng vọt, rồi lại nhanh đói.
  • Tinh bột chậm (GI thấp hơn): gạo lứt, khoai lang, ngô, yến mạch, các loại đậu. Đường huyết lên từ từ, no lâu hơn.

Tinh bột nhanh và tinh bột chậm

Thứ tự ăn: rau trước, đạm giữa, cơm sau

Một mẹo nhỏ ai cũng làm được: ăn rau trước, rồi đến đạm, tinh bột ăn sau cùng. Chất xơ và đạm vào trước làm thức ăn tiêu chậm lại, nên đường từ cơm đi vào máu từ từ hơn. Các nhà nghiên cứu đã đo đường huyết sau ăn và thấy ăn rau, đạm trước tinh bột thì đường lên thấp hơn so với ăn cơm trước (Shukla và cộng sự, tạp chí Diabetes Care, 2015).

Không phải kiêng cơm, chỉ là đổi thứ tự thôi.

Cách nấu

  • Ưu tiên luộc, hấp, nấu canh. Hạn chế chiên, rán, kho mặn, xào nhiều dầu.
  • Nêm nhạt dần. Vị giác sẽ quen chỉ sau vài tuần.
  • Tránh nước ngọt, nước ép đóng chai. Ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép: giữ được chất xơ, đường vào máu chậm hơn.

Nhà Hiền cuối tuần loay hoay với ba đứa nhỏ, không phải bữa nào cũng chuẩn. Không sao cả. Không cần hoàn hảo, chỉ cần mỗi ngày tốt hơn một chút.

💡 Việc nhỏ cho tuần này

Bữa tối nay, gắp một lượt rau trước khi động đến cơm. Làm đủ 7 bữa tối liền.

Người đang dùng thuốc hạ đường huyết hay tiêm insulin: thay đổi bữa ăn nên báo bác sĩ để điều chỉnh thuốc khi cần.

⚠️ Hiền không phải bác sĩ. Bài viết là trải nghiệm riêng của Hiền và kiến thức phổ thông, không thay thế khám, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Không tự ý giảm hay bỏ thuốc. Kết quả mỗi người một khác.
Sách Đánh thức người bác sĩ bên trong
Muốn hiểu kỹ hơn?

Nhận miễn phí sách “Đánh thức người bác sĩ bên trong”, hoặc nhắn Zalo hỏi Hiền.